یکی از کلافه‌کننده‌ترین مشکلاتی که در ساختمان‌های مسکونی یا واحدهای صنعتی رخ میدهد، افت ناگهانی فشار آب و یا یکسره کار کردن پمپ است. وقتی پمپ آب بدون وقفه کار می‌کند، علاوه بر ایجاد آلودگی صوتی و مصرف بالای برق، خطر سوختن الکتروموتور سه و الکتروموتور تک فاز نیز به شدت افزایش می‌یابد.
در این مقاله از سایت فیدار آب و انرژی، به سراغ عیب‌یابی پمپ آب رفته‌ایم و ۷ دلیل اصلی که باعث افت فشار و خاموش نشدن پمپ می‌شوند را به همراه راه‌حل‌های عملی بررسی خواهیم کرد.
چرا پمپ آب افت فشار پیدا می‌کند و خاموش نمی‌شود؟
برای اینکه پمپ آب به درستی عمل کند، باید تعادل دقیقی میان هد (پرتاب آب)، دبی (حجم آب) و تنظیمات سوئیچ‌های کنترلی وجود داشته باشد. زمانی که این تعادل به هم می‌ریزد، پمپ توان رسیدن به فشار تعیین شده را نخواهد داشت و در نتیجه یکسره کار می‌کند. در ادامه دلایل این اتفاق را مرور می‌کنیم:
۱. خرابی یا تنظیم نبودن کلید اتوماتیک (پرشر سوئیچ)
مغز متفکر سیستم پمپاژ، کلید اتوماتیک است. این قطعه وظیفه دارد با رسیدن فشار آب به یک حد مشخص، فرمان خاموش شدن را صادر کند. اگر پلاتین‌های داخل کلید به هم چسبیده باشند یا فنر تنظیم فشار (دلتا) از کالیبره خارج شده باشد، پمپ متوجه رسیدن به فشار مطلوب نشده و یکسره کار می‌کند.
- راه‌حل: درپوش کلید اتوماتیک را باز کرده و پلاتین‌ها را سمباده بکشید. در صورت عدم رفع مشکل، کلید باید مجدداً تنظیم یا کاملاً تعویض شود.
۲. سوراخ شدن تیوپ منبع تحت فشار
مخزن تحت فشار (منبع انبساط) دارای یک تیوپ لاستیکی پر از آب و یک محفظه پر از هوای فشرده است. اگر تیوپ سوراخ شود، آب کل فضای مخزن را اشغال کرده و فشار هوای لازم برای استارت و استاپ پمپ از بین می‌رود. این موضوع باعث نوسان شدید فشار و روشن ماندن پمپ میشود.
- راه‌حل: از طریق والف بالای مخزن، هوای داخل آن را چک کنید. اگر به جای هوا، آب خارج شد، تیوپ سوراخ شده و باید تعویض گردد.
۳. هوا گرفتن پمپ و لوله‌های مکش
ورود هوا به داخل هوزینگ (محفظه) پمپ، پدیده‌ای به نام «کاویتاسیون» یا هواگرفتگی ایجاد می‌کند. در این حالت پروانه پمپ به جای آب، هوا را می‌چرخاند. هوا به دلیل تراکم‌پذیری بالا، مانع از ایجاد فشار لازم شده و پمپ برای رسیدن به فشار تنظیم شده، به صورت مداوم کار می‌کند.
- راه‌حل: باید پیچ هواگیری روی بدنه پمپ را باز کرده و داخل آن را پر از آب کنید تا تمام حباب‌های هوا خارج شوند.
۴. خرابی شیر یکطرفه (Check Valve)
شیر یکطرفه قطعه‌ای است که قبل از پمپ نصب میشود تا از برگشت آب به داخل شبکه شهری یا چاه (پس از خاموش شدن پمپ) جلوگیری کند. اگر رسوبات باعث خرابی این شیر شوند، فشار سیستم بلافاصله پس از پمپاژ افت کرده و کلید اتوماتیک مجدداً فرمان روشن شدن میدهد.
۵. نشتی پنهان در سیستم لولهکشی
گاهی پمپ شما کاملاً سالم است، اما یک نشتی پنهان در لولهکشی ساختمان، فلاشتانک توالت یا شیرآلات باعث میشود که فشار سیستم دائماً افت کند. از آنجایی که سیستم هیچ‌گاه به فشار حداکثری نمی‌رسد، پمپ خاموش نمی‌شود.
- راه‌حل: تمام شیرآلات را ببندید و عقربه فشارسنج پمپ را چک کنید. اگر عقربه در حال پایین آمدن بود، حتماً نشتی در سیستم وجود دارد.
۶. محاسبه افت فشار سیال در مسیر
گاهی اوقات مشکل از خرابی قطعات نیست، بلکه طولانی بودن مسیر لولهکشی یا استفاده از لوله‌های با قطر نامناسب باعث افت هد میشود. مهندسین برای محاسبه دقیق افت فشار ناشی از اصطکاک لوله‌ها از فرمول دارسی-وایسباخ استفاده می‌کنند:
در این فرمول:
- hf: افت هد به متر
- f: ضریب اصطکاک لوله
- L: طول مسیر لولهکشی
- D: قطر داخلی لوله
- v: سرعت جریان آب
- g: شتاب گرانش زمین (9.81m/s2)
اگر بر اساس این فرمول افت فشار مسیر بیشتر از توان پمپ باشد، دستگاه شما یکسره کار خواهد کرد.
۷. افت توان و نیم‌سوز شدن الکتروموتور پمپ
قلب تپنده هر پمپ آب، نیروی محرکه آن است. اگر موتور به دلیل نوسانات برق، داغ کردن بیش از حد یا فرسودگی بلبرینگ‌ها دچار افت توان شود، پروانه پمپ نمی‌تواند با دور نامی (مثلاً ۲۹۰۰ دور در دقیقه) بچرخد.
در این شرایط، اگر پمپ شما در یک ساختمان مسکونی کار می‌کند و با یک الکتروموتور معمولی کوپل شده است، به دلیل ضعیف شدن سیم‌پیچ‌ها توان تولید فشار لازم را ندارد و یکسره کار می‌کند. به همین ترتیب، در مصارف صنعتی سنگین نظیر صنایع شیمیایی یا پتروشیمی که پمپ‌ها به یک الکتروموتور ضد انفجار مجهز هستند، افت راندمان موتور به دلیل استهلاک قطعات داخلی، مستقیماً به کاهش هد و دبی پمپ و در نتیجه کارکرد مداوم و بدون توقف سیستم منجر میشود.
انتخاب موتور با توان صحیح و سرویس دوره‌ای آن، حیاتی‌ترین اصل در افزایش عمر پمپ است.
نتیجه‌گیری
یکسره کار کردن پمپ آب نه تنها قبض برق شما را سنگین می‌کند، بلکه در مدت زمان کوتاهی باعث سوختن الکتروموتور و از بین رفتن سیل مکانیکی (فیبر و فنر) پمپ میشود. با بررسی ۷ موردی که در این مقاله ذکر شد (به خصوص کلید اتوماتیک و منبع تحت فشار) می‌توانید در سریع‌ترین زمان ممکن مشکل افت فشار سیستم خود را عیب‌یابی و برطرف کنید.